Paryż

Z Wikipedii

Współrzędne: 48°52'00" N 002°21'00" E

Paryż
Herb Paryża Flaga Paryża
Dewiza: Fluctuat nec mergitur (z łac. Choć fale nim miotają nie tonie)
Państwo	Francja
Region	Île-de-France
Mer	Bertrand Delanoë
Powierzchnia	105,20 km²
Położenie	48°52' N 02°21' E
Wysokość	33 m n.p.m.
Ludność (2005) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	2 144 700 24672 os./km² 11 174 744
Tablice rejestracyjne	75
Podział miasta	20 dzielnic
Miasta partnerskie	Rzym, Kioto, Tokio, Kair, Amman, Sana, Berlin, Seul, Moskwa, Bejrut, Dżakarta, Chicago, Quebec, San Francisco, Santiago, Tbilisi, Rijad, Pekin, Sankt Petersburg, Praga, Lizbona, Erywań, Sofia, Sydney, Meksyk, Warszawa, Waszyngton, Madryt, Ateny, Londyn, Genewa, Algier, Montreal, Sao Paulo
Położenie na mapie
Strona internetowa miasta

Paryż (fr. Paris) - stolica i największa aglomeracja Francji, położona w centrum Basenu Paryskiego, nad Sekwaną (La Seine). Miasto stanowi centrum polityczne, ekonomiczne i kulturalne kraju, jedno z 10. największych w Europie. Znajdują się tu liczne zabytki i atrakcje turystyczne, co powoduje, że Paryż jest co roku odwiedzany przez miliony turystów.

W granicach administracyjnych Paryża zamieszkuje ponad 2 mln osób (wg spisu ludności z 1999 było to 2 125 246), ale w całym zespole miejskim już ponad 11 mln (w 1999 paryską przestrzeń aglomeracji zamieszkiwało 11 174 743 osób). Paryż stanowi tym samym największą aglomerację miejską Unii Europejskiej.

Paryż, który jest osobnym departamentem o numerze 75, jest jednocześnie stolicą regionu administracyjnego Île-de-France. Oprócz departamentu paryskiego w jego skład wchodzą departamenty: Essonne (91), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93), Seine-et-Marne (77), Val-de-Marne (94), Val-d'Oise (95) oraz Yvelines (78).

Miasto ma układ koncentryczny z rozchodzącymi się gwiaździście bulwarami. Jego oś stanowi wcięta dolina Sekwany, która dzieli Paryż na dwie części: prawobrzeżną (północną) Rive Droite oraz lewobrzeżną (południową) Rive Gauche.

Spis treści 1 Historia 2 Geografia 3 Podział administracyjny 4 Rozwój demograficzny 5 Atrakcje turystyczne Paryża 5.1 Zabytkowe budowle 5.2 Muzea paryskie 5.3 Znane ulice i dzielnice 5.4 Cmentarze 5.5 Parki 5.6 Inne 6 Edukacja 7 Komunikacja 7.1 Transport zbiorowy 7.2 Transport kolejowy 7.3 Transport drogowy 7.4 Transport lotniczy 8 Miasta partnerskie 9 Zobacz też 10 Linki zewnętrzne

[edytuj] Historia

Historyczne jądro Paryża stanowi wyspa Île de la Cité na Sekwanie, na której położony jest m.in. Palais de Justice oraz katedra Notre-Dame de Paris. Jest ona połączona z mniejszą wyspą Île Saint-Louis, gdzie znaleźć można XVII i XVIII-wieczne kamienice.

Paryż był pierwotnie osadą celtycką, głównym ośrodkiem plemienia Paryzjów (łac. Parisii), którzy zasiedlili Île de la Cité w III wieku p.n.e. W 52 r. n.e. przybyli tu Rzymianie. Miasto znane było wówczas pod nazwą Lutetia Parisiorum, gdzie Lutetia oznacza podmokłe miejsce. Niedługo później miasto zaczęło się rozwijać na lewym brzegu Sekwany (dzisiejsza Dzielnica Łacińska). Powoli coraz częściej używano jedynie nazwy Paris i tak zostało do dzisiaj. Przez cały okres starożytności Paryż był mało znaczącą osadą i pozostawał w cieniu takich miast jak Lyon czy Bordeaux. Rozwój miasta datuje się od XIII-XIV wieku. W XIV wieku Paryż miał około 250 tys. mieszkańców, pod koniec XVIII wieku 0,5 mln, około roku 1835 1 mln, a w roku 1900 2,9 mln.

Rzymianie władali miastem aż do 508, kiedy to Chlodwig I, król Franków, założyciel dynastii Merowingów uczynił go swoją stolicą. Najazdy Wikingów w VIII wieku zmusiły mieszkańców do postawienia fortecy. Mimo to 28 marca 845 miasto zostało złupione. Słabość karolińskich królów Francji doprowadziła do wzrostu potęgi książąt Paryża. W 987 królem Francji obrany został Hugo Kapet.

W XI wieku miasto zostało rozbudowane silnie na prawym brzegu. W XII i XIII wieku, a zwłaszcza za rządów Filipa II miasto przeżywa gwałtowny rozwój. Powstała pierwsza fortecaLuwru oraz ważniejsze paryskie kościoły, w tym katedra Notre Dame. Kilka szkół na lewym brzegu zostało połączonych - tak powstał znany paryski uniwersytet Sorbona. Miasto przeżywało okres rozwoju jako ośrodek handlu oraz centrum naukowe, co zostało przerwane przez epidemię Czarnej Śmierci. Pod wpływem tej epidemii król Ludwik XIV przeniósł rezydencję królewską z Paryża do pobliskiego Wersalu.

14 lipca 1789 wybuchła rewolucja francuska, którą zapoczątkowało zdobycie paryskiego więzienia Bastylii.

W roku 1870 wojna francusko-pruska zakończyła się oblężeniem Paryża.

Pod koniec XIX wieku Paryż przeżywała okres rozkwitu zwany Belle époque. Wówczas to powstał symbol miasta - wieża Eiffla (1889).

W roku 1900 w Paryżu zorganizowano Olimpiadę, która ponownie zagościła do miasta w 1924 r.

17 października 1961 roku policja paryska dokonała masakry Algierczyków. Prawdopodobnie zginęło od 50 do 200 osób, wielu było rannych. Nikt nie został ukarany.

[edytuj] Geografia

[edytuj] Podział administracyjny

Od 1 stycznia 1860 roku Paryż podzielony został na 20 dzielnic (fr. arrondissement). Dzielnice są ponumerowane, a ich numeracja biegnie spiralnie od środka, zgodnie z ruchem wskazówek zegara (tworząc kształt muszli ślimaka). Najważniejsze pod względem turystycznym dzielnice mają numery 1-8. Leżące zewnętrznie Lasek Buloński i Bois de Vincennes należą odpowiednio do 16. i 12. dzielnicy. Każda z dzielnic ma wybieraną radę (conseil d'arrondissement), która z kolei wybiera swojego przewodniczącego (mera). Delegacja członków każdej z dzielnic tworzy Radę Paryża (conseil de Paris), która wybiera mera Paryża (stanowisko utworzone w 1977 r.).

[edytuj] Rozwój demograficzny

Zespół miejski Paryża

Uwaga: zasięg obszaru metropolitalnego Paryża, wyznaczany przez francuski urząd statystyczny INSEE, zmienia się z roku na rok; dane historyczne są szacunkowe i oparte są na podstawie danych z różnych źródeł

rok	liczba mieszkańców	komentarz
59 p.n.e.	25 000
150 n.e.	80 000	najwięcej w okresie Cesarstwa rzymskiego
510	30 000	straty po najazdach w III i IV w.
1000	20 000	najniższy stan po najazdach Wikingów
1200	110 000	rozwój w późnym Średniowieczu
1328	250 000	rozkwit w XIII i XIV w., złoty wiek za króla Ludwika
1500	200 000	straty po epidemii dżumy i wojnie stuletniej
1550	275 000	rozwój w okresie Renesansu
1594	210 000	straty po wojnach religijnych i domowych
1634	420 000	bardzo szybki rozwój za Henryka IV
1700	515 000
1750	565 000
1789	630 000	szczyt rozwoju w XVIII w.
1801	548 000	straty w czasie rewolucji francuskiej
1835	1 000 000
1860	2 000 000	najszybszy w historii rozwój za cesarza Napoleona III i Haussmanna
1885	3 000 000
1905	4 000 000
1911	4 500 000
1921	4 850 000	stagnacja na skutek strat po I wojnie światowej
1931	5 600 000
1936	6 000 000
1946	5 850 000	straty po II wojnie światowej
1950	6 460 000
1960	7 600 000
1970	8 750 000	koniec powojennego boomu urodzeń, koniec dodatniego salda migracji
1982	9 500 000	saldo migracyjne ujemne, wzrost ludności trochę wolniejszy
1990	10 291 851
1999	11 174 743

Ludność Paryża w latach 1801-1999

rok	liczba mieszkańców
1801	547 800
1831	714 000
1851	1 053 000
1881	2 240 000
1901	2 661 000
1926	2 871 000
1936	2 829 746
1946	2 725 374
1954	2 850 189
1962	2 753 014
1968	2 590 771
1975	2 317 227
1982	2 188 918
1990	2 152 423
1999	2 125 246

[edytuj] Atrakcje turystyczne Paryża

W Paryżu znajduje się wiele zabytków z różnych epok, dzieł sztuki, budowli architektonicznych, muzeów, uczelni oraz instytucji o znaczeniu międzynarodowym. Paryż to również światowe centrum mody.

[edytuj] Zabytkowe budowle

• Wieża Eiffla (La tour Eiffel)
• Katedra Notre-Dame
• Łuk Triumfalny w Paryżu (L'Arc de Triomphe) - pomnik upamiętniające francuskie zwycięstwa
• Bazylika Sacré Coeur
• budynki Sorbony
• Les Invalides - muzeum i mauzoleum francuskich żołnierzy, także miejsce pochówku Napoleona
• Panteon - kościół, gdzie pochowani są francuscy bohaterowie narodowi
• Conciergerie - dawne więzienie
• Sainte-Chapelle - XIII-wieczna gotycka kaplica pałacowa
• Opera Garnier
• wzgórze Montmartre
• Hotel Lambert

[edytuj] Muzea paryskie

• Luwr (Le Musée du Louvre) - jedno z największych muzeów sztuki na świecie, w jej zbiorach znajduje się m.in. Mona Lisa oraz Wenus z Milo
• Musée d'Orsay - muzeum sztuki w budynku dawnego dworca kolejowego, zbiory malarstwa impresjonistycznego,
• Centre Georges Pompidou- muzeum sztuki współczesnej oraz centrum kultury, znany ze względu na swoją ciekawą architekturę z rurami na zewnątrz budynku,
• muzeum Auguste'a Rodina - kolekcja rzeźb tego znanego francuskiego rzeźbiarza,
• Muzeum Montparnasse - zbiory komuny artystycznej ze wzgórza Montparnasse,
• Musée Cluny - muzeum sztuki średniowiecznej.

[edytuj] Znane ulice i dzielnice

• Aleja Pól Elizejskich - najbardziej znana ulica Paryża,
• Montmartre - dzielnica bohemy artystycznej,
• Dzielnica Łacińska
• Rue de Rivoli - ulica handlowa z luksusowymi sklepami dla milionerów
• Plac Zgody
• Place de la Bastille - miejsce, gdzie stała Bastylia, a obecnie opera paryska
• Montparnasse - dzielnica bohemy artystycznej
• Les Halles
• Le Marais - obecnie luksusowa dzielnica mieszkalna i faktyczne centrum współczesnej sztuki
• La Défense - dzielnica biznesowo-handlowo-mieszkalna, skupisko szklanych wieżowców

[edytuj] Cmentarze

• Pere Lachaise
• Montmartre
• Montparnasse
• Passy
• Katakumby Paryża

[edytuj] Parki

• Lasek Buloński (Bois de Boulogne)
• Vincennes (Jardin de Vincennes)
• Ogród Luksemburski (Jardin du Luxembourg)
• Pole Marsowe (Champ-de-Mars)
• Ogród Tuileries

[edytuj] Inne

• Disneyland Resort Paris pod Paryżem
• Park Asteriksa pod Paryżem

[edytuj] Edukacja

Paryskie uczelnie to :

• Uniwersytet Sorbona założony w roku 1150
• College de France
• Uniwersytet Denisa Diderot
• Instytut Nauk Politycznych (Sciences Po Paris)
• École nationale des ponts et chaussées
• École des technologies de l'information et du management (EFREI, dawniej EFR)

[edytuj] Komunikacja

Paryż jest największym węzłem komunikacyjnym we Francji i jednym z największych na świecie.

[edytuj] Transport zbiorowy

Sieć transportu zbiorowego w aglomeracji paryskiej jest dobrze rozwinięta.

Jej podstawowym elementem jest jedna z najstarszych na świecie kolej podziemną (Métropolitain), działająca od 1900 r. W chwili obecnej paryskie metro liczy 16 linii o łącznej długości 222,6 km i 380 stacji, rozmieszczonych równomiernie na obszarze wokół centrum (średnia odległość między stacjami wynosi zwykle poniżej 500 m.

Transport na dalsze odległości zapewnia kolej miejska - RER. Liczy ona obecnie 5 linii. Budowa i rozbudowa RER trwa od lat 70.

Ofertę RER uzupełnia kolejowy transport podmiejski sieci Transilien. Kilkanaście linii zapewnia połączenia odległych przedmieść z głównymi dworcami kolejowymi Paryża.

Rozwój sieci transportu jest obecnie spowolniony z powodu problemów związanych z finansowaniem, spowodowanych spowolnieniem gospodarki Francji a także z powodu narosłego zadłużenia oraz zaostrzenia procedur. W tej sytuacji budowa nowych linii tramwajowych wydaje sie idealnym rozwiązaniem dla rozwiązania problemu braku zadowalających połączeń pomiędzy przedmieściami. Tramwaje są tańsze w budowie niż metro, oferując jednocześnie zdolność przewozową i prędkość podróży przewyższającą autobusy. W chwili obecnej w eksploatacji pozostają dwie linie tramwajowe (T1 z Saint-Denis do Noisy-le-Sec i T2 z La Défense do Issy-les-Moulineaux), w budowie są dwie następne, planuje się także budowę 5 kolejnych linii. 6 nowych odcinków przedłużających już istniejące jest planowanych bądź w budowie. Całość ma liczyć docelowo ok. 75 km.

Sieć transportu szynowego, zarówno w centrum miasta jak i na przedmieściach, uzupełnia ponad 300 linii autobusowych obsługiwanych przez ok. 4000 pojazdów.

Środek transportu	Przewoźnik	Liczba pasażerów (mln.)	Liczba linii	Długość linii (km)	Liczba stacji	Obsługiwany rejon
Metro	RATP	1 350	16	212	381	Paryż i bliskie przedmieścia
RER	RATP	440	2¹	115	65	Paryż i przedmieścia
	SNCF	614	6¹	1296	443	Paryż i przedmieścia
Transilien (bez RER)	SNCF		ok. 15			Przedmieścia
Tramwaj	RATP	58	3	24	38	Paryż i przedmieścia
Autobus	RATP	940	316	2816	1274	Paryż (350 mln. pasażerów) i przedmieścia
	Optile	250	1 078	20 133	24 500	Odległe przedmieścia
Statystyki transportu w aglomeracji paryskiej (2004) [1]

¹Obsługa linii A i B jest podzielona między SNCF i RATP

Dodatkowym środkiem transportu w Paryżu, wykorzystywanym przez turystów są statki kursujące po Sekwanie (batobus). Zatrzymują się one w następujących przystaniach: wieża Eiffla, Musee d'Orsay, St-Germain-des-Pres, katedra Notre-Dame, Hotel de Ville, Luwr, Jardins des Plantes i Pola Elizejskie.

[edytuj] Transport kolejowy

Paryżu jest głównym węzłem komunikacji kolejowej we Francji. Pociągi państwowego przewoźnika SNCF oraz innych przewoźników europejskich zapewniają połączenia z praktycznie każdym większym miastem kraju oraz wieloma miastami za granicą:

• Londyn i Ashford (Wielka Brytania),
• Bruksela, Antwerpia, Liège, Charleroi, Namur, Gandawa, Brugia, Ostenda (Belgia),
• Amsterdam, Rotterdam, Haga (Holandia)
• Luksemburg
• Berlin, Hamburg, Monachium, Kolonia, Frankfurt n. Menem, Hanower, Stuttgart, Akwizgran (Niemcy),
• Zurych, Genewa, Berno, Lozanna, Brig (Szwajcaria),
• Wiedeń, Salzburg (Austria),
• Rzym, Turyn, Mediolan, Bolonia, Wenecja (Włochy),
• Madryt, Barcelona, Valladolid, Girona (Hiszpania).

Pociągi dalekobieżne, w tym (TGV) oraz regionalne odjeżdżają z sześciu głównych dworców kolejowych: Gare du Nord, Gare Montparnasse, Gare de l'Est, Gare de Lyon, Gare d'Austerlitz i Gare Saint-Lazare. W roku 2004 ok. 50 mln pasażerów skorzystało z pociągów dalekobieżnych odjeżdżających z jednego z tych dworców.

[edytuj] Transport drogowy

Podobnie jak w przypadku transportu kolejowego, również dla transportu samochodowego Paryż jest najwięszym węzłem we Francji. Miasto otaczają trzy obwodnice: Bulwar Peryferyjny, który biegnie na szlaku XIX-wiecznych fortyfikacji wokół Paryża, autostrada A86 na bliskich przedmieściach oraz Francilienne (droga krajowa N104) w większej odległości od miasta.

Sieć paryskich dróg jest gęsta i ma długość ponad 2000 km. W regionie Île-de-France jest zlokalizowanych ok. 800 km autostrad. Aglomeracja jest połączona z resztą kraju 8 rozchodzącymi się promieniście autostradami. Odległość drogowa z Paryża do Brukseli wynosi 305 km, do Frankfurtu 572 km, a do Barcelony 1037 km.

[edytuj] Transport lotniczy

Z trzech głównych portów lotniczych obsługujących Paryż skorzystało w roku 2005 ponad 78 mln pasażerów na ponad 550 trasach. Przeładowano w nich również 2,11 mln ton towarów (2005). Najważniejszym lotniskiem jest port lotniczy im. Charles'a de Gaulle'a znajdujący się w położonym 40 km na północny wschód od centrum Paryża Roissy-en-France. Jest to jeden z największych portów lotniczych w Europie i na świecie. Mniejsze znaczenie ma położony na południe od miasta Orly, wykorzystywany głównie dla połączeń w ruchu krajowym oraz do południowej Europy i północnej Afryki. Trzeci port lotniczy jest zlokalizowany w pobliżu w miejscowości Beauvais, położonej ok. 70 km na północ od Paryża i wykorzystywany jest przez loty czarterowe oraz tanie linie lotnicze (ok. 2 mln pasażerów rocznie).

Z pozostałych 11 portów lotniczych obsługujących aglomerację paryska najbardziej znane jest lotnisko Le Bourget, obecnie służące przyjmowaniu ruchu biznesowego, a także jako miejsce pokazów lotniczych i muzeum lotnictwa. Paryż posiada także lotnisko dla śmigłowców (heliport) w Issy-les-Moulineaux.

[edytuj] Miasta partnerskie

Rzym, Włochy Erywań, Armenia Algier, Algieria Amman, Jordania Ateny, Grecja Pekin, ChRL Bejrut, Liban Berlin, Niemcy Kair, Egipt Casablanca, Maroko Chicago, USA Genewa, Szwajcaria Dżakarta, Indonezja Kioto, Japonia Lizbona, Portugalia Londyn, Wielka Brytania Glasgow, Szkocja Madryt, Hiszpania  Meksyk, Meksyk

Montreal, Kanada Moskwa, Rosja Nagoja, Japonia Praga, Czechy Québec, Kanada Rijad, Arabia Saudyjska Sankt Petersburg, Rosja Sana, Jemen Sao Paulo, Brazylia San Francisco, USA Santiago de Chile, Chile Seul, Korea Południowa Sofia, Bułgaria Sydney, Australia Tbilisi, Gruzja Tokio, Japonia Warszawa, Polska Waszyngton, USA

[edytuj] Zobacz też

• Letnie Igrzyska Olimpijskie: 1900 i 1924
• Syndrom paryski
• Dziedziniec Cudów

[edytuj] Linki zewnętrzne

• Strona oficjalna miasta (fr., ang.)
• Polonijny portal o Paryżu - francopolo.pl - artykuły, zdjęcia Paryża, forum (pl)
• Polska strona o Paryżu
• Polska strona o Paryżu (2)
• Paryż Webcam
• Zdjęcia satelitarne Paryża na Google'u
• Paryż galeria zdjęć